با عنوان : پهنه‌بندی خطر فرسایش آبی با بهره گیری از مدل ICONA

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را در شماره بندی انتهای صفحه بخوانید              

در ادامه مطلب می توانید تکه هایی از ابتدای این پایان نامه را بخوانید

و در صورت نیاز به متن کامل آن می توانید از لینک پرداخت و دانلود آنی برای خرید این پایان نامه اقدام نمائید.

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید                     

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد ارسنجان

دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، گروه منابع طبیعی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.Sc.)

گرایش: آبخیزداری

عنوان:

پهنه‌بندی خطر فرسایش آبی با بهره گیری از مدل ICONA و بکارگیری فنون دورکاوی و سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی

(مطالعهی موردی حوزه‌ی آبخیز کلستان)

استاد راهنما:

دکتر مسعود نجابت

 استاد مشاور:

دکتر مجید عباسی‌زاده

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی گردد

تکه هایی از متن به عنوان نمونه : (ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

چکیده

مهار فرسایش و جلوگیری از ایجاد رسوب و حرکت آن، یکی از مهم‌ترین اهداف آبخیزداری و مدیریت منابع طبیعی می‌باشد. این موضوع در حوزه‌های آبخیز سدهای بزرگ از اهمیت بیشتری برخوردار بوده و سهل‌انگاری در این امر باعث کم شدن حجم ذخیره­ی سدها و کم شدن عمر مفید آن‌ها می گردد که نتیجه­ی آن هدر رفت سرمایه­های ملی خواهد بود. از این رو، پهنه‌بندی و شناسایی مناطق با درجه­های مختلف خطرپذیری از دیدگاه فرسایش و تولید رسوب اولین گام در مهار فرسایش می‌باشد. در این پژوهش، با در نظر داشتن اهمیت شناخت مناطق حساس به فرسایش با درجات مختلف و هم‌چنین مناطق دارای پتانسیل رسوب‌زایی، در حوزه‌ی آبخیز کلستان شیراز با بهره گیری از فن‌آوری GIS و RS در چارچوب مدل ICONA مورد آزمون قرار گرفت. در آغاز برای دو سال مختلف و در فاصله‌‌ی زمانی 24 سال، اقدام به تهیه‌ی نقشه‌ی خطرپذیری فرسایش آبی شده که نتایج به دست آمده با نتایج حاصل از مدل MPSIAC مقایسه و مطابقت داده شده می باشد. نقشه‌ی خطر فرسایش آبی نشان داد که در سال 1988 میزان 51/10 درصد از کل مساحت حوضه دارای کلاس خطر فرسایش زیاد و خیلی‌زیاد و بقیه‌‌ی مساحت حوضه دارای خطر فرسایش کم‌تر (خیلی‌کم، کم و متوسط) بوده می باشد و در سال 2012 میزان 52/27 درصد از کل مساحت حوضه دارای کلاس خطر فرسایش زیاد و خیلی‌زیاد و بقیه‌‌ی مساحت حوضه دارای خطر فرسایش کم‌تر (خیلی‌کم، کم و متوسط) می‌باشد که نشانگر توسعه‌ی اراضی آسیب‌پذیر به بیش از 5/2 برابر می باشد. هم‌چنین مشخص گردید، تغییرات کاربری اراضی به گونه محسوس بر پهنه‌های فرسایشی اثر داشته و به ­گونه عمده در مناطقی شامل تغییر کاربری در نتیجه‌‌ی کاهش مقاومت خاک پیش روی فرسایش، خطر فرسایش نیز در همان محدوده‌ها افزایش چشم‌گیر داشته می باشد. به علاوه، کارآمدی مدل ICONA در تعیین پهنه‌های خطرپذیری فرسایش در حوزه‌های آبخیز نیز مشخص گردید.

کلمات کلیدی: پهنه‌بندی، تصاویر ماهواره‌ای، فرسایش آبی، نقشه‌ی خطرپذیری فرسایش، تغییرات کاربری

فصل اول

کلیات

1-1- مقدمه

به ‌گونه کلی، یکی از مهم‌ترین و با ارزش‌ترین عناصر طبیعت، خاک می‌باشد. بشر همواره برای ادامه‌ی حیات، از خاک به ‌عنوان بستری برای تولید کشاورزی و تامین نیازهای غذایی خود بهره گیری نموده می باشد (رفاهی، 1388). در راستای این بهره‌برداری که در قرن گذشته و به ‌وی‍‍‍ژه در دهه‌های اخیر با یک بی‌رویگی و بی‌مسئولیتی نیز همراه بوده، آسیب‌های بی‌شماری از دیدگاه‌های کیفی و کمی به خاک وارد گردیده می باشد. تا جایی‌ که بخش قابل ملاحظه‌ای از اراضی جنگلی مناطق مرتفع آبخیزها به اراضی کشاورزی تبدیل شده‌اند که باعث افزایش قابل توجه میزان فرسایش خاک و به تبع آن، کاهش حاصل‌خیزی آن شده می باشد. افزایش سیل‌خیزی، کاهش کیفیت آب و تغییر سامان اقتصادی و اجتماعی نواحی گوناگون آبخیز، از دیگر نتایج منفی بهره گیری‌ی خارج از توان و عدم رعایت تناسب منابع آب و خاک می باشد (محمدی الوار و همکاران، 1392).

از سوی دیگر، رشد روز افزون جمعیت و تأثیر آن بر عرصه‌های طبیعی به همراه بهره‌برداری غیر ‌اصولی و تغییر کاربری‌ها سبب تخریب اکوسیستم‌ها شده می باشد (کاظمی، 1390). تخریب و تغییر کاربری‌ها ممکن می باشد در اثر عوامل مختلفی صورت بگیرد. به نظر موندیا و آنیا[1] (2005)، عواملی همانند خشکسالی، آتش‌سوزی، سیلاب، آتش‌فشان‌ها و فعالیت‌های انسانی مانند چرای دام، گسترش شهرها، اراضی کشاورزی و نحوه‌ی مدیریت منابع طبیعی در تخریب و تغییر کاربری‌ها تأثیرگذار هستند. اصولاً، بهره‌برداری غیر اصولی از خاک، به ویژه در کشاورزی، باعث فرسایش خاک می گردد که از دیرباز به‌عنوان یک مشکل اساسی و زیربنایی شناخته شده می باشد.

فرسایش خاک، یک فرآیند طبیعی می باشد که در اثر فعالیت‌های انسانی تشدید می گردد و امروزه یکی از مسایل اصلی جهان و به خصوص کشورهای در حال توسعه بوده و با تاثیرات مستقـیم و غیر مستقیم خود، همواره به‌‌ عنوان یکی از معضلات و معضلات بزرگ طبیعی برای بشر مطرح می‌باشد. از بین رفتن خاک زراعی که در درازمدت منجر به کاهش بهره‌وری و از بین رفتن کشاورزی می گردد و در پی آن معضلات دیگری هم‌زیرا عدم امنیت غذایی، مهاجرت، بیکاری و غیره را به دنبال خواهد داشت، از دیگر آثار شوم فرسایش می‌باشد. تولید رسوب و حرکت آن به سمت مخازن سدها و انباشته شدن آن‌ها یکی دیگر از معضلات ناشی از فرآیند فرسایش می باشد. پر شدن مخازن سدها از رسوب، باعث کاهش عمر مفید سدها شده و سرمایه‌گذاری‌های ملی را با مشکل روبرو می‌نمایند. البته، گرچه بشر با رفتار و عملکرد خود در اکثر اوقات باعث تشدید و تسریع این فرآیند می گردد، اما پیوسته کوشش داشته و دارد که با این فرآیند مبارزه نموده و تا جای ممکن آن را به کنترل در آورده و به طریقه طبیعی خود برگرداند (مقیم، 1390). از این­رو، با در نظر داشتن خساراتی که فرسایش خاک به بار می‌آورد و اهمیت و ارزشی که منابع تولیدی دارند، می‌توان بیان نمود که اقدامات حفاظت خاک و توسعه‌ی پایدار برای سلامت اکوسیستم‌ها و بقای بشر بسیار ضروری و حیاتی می باشد. حفاظت خاک و آب، یکی از اصولی­ترین رکن‌های توسعه پایدار می باشد و بی­توجهی به آن می‌تواند عواقب جبران­ناپذیری را از نظر اقتصادی-‌اجتماعی و امنیت غذایی به ‌دنبال داشته باشد. در این راستا، در دو دهه­ی اخیر فعالیت‌های زیادی در زمینه‌ی حفاظت خاک و آب صورت گرفته می باشد که می‌توان عمده­ی این فعالیت‌ها را در مدیریت حوزه‌های آبخیز اختصار و معرفی نمود. آگاهی از موقعیت مکان‌های فرسایش­پذیر حوزه‌های آبخیز، امکان مقایسه‌ی آن‌ها و شناسایی موقعیت­های بحرانی و اولویت‌بندی اجرای طرح­های آبخیزداری را فراهم می کند.

در این پژوهش، با در نظر داشتن اهمیت کنترل فرسایش و جلوگیری از تولید رسوب، به مطالعه و شناخت پهنه‌بندی خطر فرسایش‌پذیری در حوزه‌ی آبخیز سد خاکی کلستان شیراز پرداخته شده می باشد. شناسایی و تعیین پهنه‌های مختلف خطر فرسایش‌پذیری با بکارگیری مدل تجربی ICONA و با بهره‌‌گیــری از فن‌آوری‌‌های سامانه‌ی اطلاعات جغرافیایی (GIS) و سنجش از دور (RS) در راستای ساماندهی و مدیریت کردن فعالیت‌های آبخیزداری با هدف کاهش و کنترل فرسایش در حوزه‌ی آبخیز سد کلستان و هم‌چنین جلوگیری از انتقال رسوب تولیدی به مخزن سد خاکی کلستان در حوزه‌ی شهری شیراز واقع شده می باشد و در کنترل سیلاب شهری شیراز بسیار اثرگذار می‌باشد. کشور ایران، با در نظر داشتن ساختار زمین‌شناسی خود و هم‌چنین شرایط آب و هوایی و اقلیمی حاکم بر آن، مانند کشورهایی می باشد که دارای پتانسیل فرسایش‌پذیری بالقوه و بالفعل می‌باشد. هدررفت بیش از دو میلیارد تن‌ خاک‌ در سال‌ از حوزه‌های‌ آبخیز کشور، (فائو، 1998) فراوانی‌ وقوع‌ سیل‌های‌ مخرب همراه‌ با از دسترس خارج‌ شدن‌ حدود نیمی‌ از 413 میلیارد متر­مکعب ریزش­های ‌جوی‌ کشور، نابودی‌ جنگل­ها و مراتع‌، کاهش حاصل­خیزی‌ اراضی‌ و سایر مسائل‌ و معضلات دیگر مانند‌ معضلاتی‌ می باشد که‌ ضرورت توجه‌ ویژه‌ و جامع‌ به‌ حوزه‌های آبخیز کشور از دیدگاه فرسایش و کنترل رسوب را نمایان‌ می‌سازد. به­ مقصود مبارزه با فرسایش‌پذیری بالا یا خیلی‌بالا، به عنوان اولین گام،‌‌ لازم می باشد این ­گونه مناطق شناسایی و موقعیت‌یابی گردند. در همین راستا، تولید نقشه‌های پهنه‌بندی خطر فرسایش‌پذیری به‌‌ عنوان اولین گام، پروژه‌های مبارزه و مقابله با فرسایش و تولید رسوب، در دستور کار متولیان حوزه‌ی آبخیز قرار می‌گیرد.

تعداد صفحه :132

قیمت : شش هزار تومان

***

—-

پشتیبانی سایت :        ———-        serderehi@gmail.com